Leuvens theatermaker Stijn Devillé, in 2017 laureaat van de KANTL prijs voor podiumkunsten, bewees op de Staten-Generaal Cultuur 2017 andermaal hoe scherp en vlot zijn pen wel is. Op vraag van directie cultuur van de stad Leuven schreef hij zijn gedacht neer over de ambitie om Europese Culturele Hoofdstad 2030 te worden.

"Dames en heren,

Ik ga u iets vertellen wat allicht uw verbazing zal wekken. Sommigen onder u weten het al, anderen zullen denken: wat is die arrogant. Wat een misplaatst chauvinisme. Dit is Antwerpen toch niet. Een enkeling zal misschien schelden dat ik denk dat de nulmeridiaan door mijn gat loopt. Maar de waarheid is, dat de nulmeridiaan nog te onbeduidend is. Het gaat over iets veel groters.

Dames en heren,

Het ontstaan van het heelal, de big bang, heeft in Leuven plaatsgevonden. De oerknal is in Leuven ontstaan. 

Dat is geen grap. Het is ook geen metafoor. Ik bedoel het letterlijk. 

Wetenschappers hebben precies kunnen achterhalen waar. Het is op de Naamsestraat. Nummer 61. Toen Einstein ervan hoorde in 1927, geloofde hij het ook eerst niet. Maar in 1933 gaf zelfs Einstein het toe.

Ergens op een kantoortje in het Premonstreitcollege, werkte in de jaren 20 van de vorige eeuw professor Georges Lemaître aan zijn theorie van het uitdijende heelal. En als het heelal steeds groter wordt, zo was zijn nuchtere vaststelling, moet het ooit heel klein zijn geweest. Zo rond 1930 was zijn theorie helemaal klaar. Het duurde dan nog een paar jaar eer die uit het Frans in het Engels werd vertaald en zo de wereld kon veroveren. Misprijzende Britse wetenschappers deden de theorie af als een scheet in een fles, een grote knal, een big bang. Die lekker allitererende term werd de geuzennaam die we vandaag nog gebruiken. 

In 2030 zal dat dus honderd jaar geleden zijn. En nu wil het toeval dat deze stad tegen 2030 allerlei ambities heeft. Dat de stad zelf een big bang wil doormaken. Gestart vanuit de vzw Leuven KlimaatNeutraal 2030 tot het inmiddels stadsbrede platform Leuven 2030, proberen een hoop Leuvenaars hun stad van de toekomst te verbeelden. Welke transities zullen we de komende 12 jaar allemaal doormaken, op vlak van leven, ademen, eten, wonen, verplaatsen, leren, verzorgen, samenleven, kijken, doen, verwonderen… Onderwijs, cultuur, handel, productie, gezondheid, samenlevingsopbouw, transport. Ook het netwerk van Leuven Mindgate zet op deze pijlers in.

Dames en heren,

We zijn hier in de schouwburg. 150 jaar oud. En binnenkort, zo las ik eergisteren in de krant, maakt deze stad zich op voor de bouw van een nieuwe podiumzaal, twee zelfs, in een heus kunstenkwartier (ook dat allitereert). Midden in de stad. Dat vind ik goed.

Het theater ligt in de stad, de stad ligt in de wereld en de wanden zijn van huid. Dat is misschien wel een van de mooiste uitspraken die ooit over het theater (en bij uitbreiding over de kunsten) zijn gedaan. Het is een quote van de Brusselse dramaturge Marianne Van Kerkhoven, die eind 2013 overleed. Door de kunsten in de stad en de wereld te plaatsen, maar er fijntjes aan toe te voegen dat de wanden van huid zijn, kwetsbaar en poreus, legt ze de spanning bloot tussen mens en maatschappij.

Steden heb je in soorten en maten. Maar in de kern lijken ze allemaal ook weer op mekaar. In 2030 zal naar schatting zo’n 70% van de wereldbevolking in steden wonen. We worden er geboren, groeien er op, we lopen er school, vinden er de liefde. We trouwen er, krijgen er kinderen, we wonen en werken er. En gaan er ten slotte ook dood.

Maar in de stad geven we niet alleen onze eigen levens vorm, maar ook onze hele samenleving. De democratische betekenis van de publieke ruimte in onze steden kan je nauwelijks overschatten. Denk aan Picnic the Streets, aan de Speakers’ Corner in Hyde Park, aan Ringland, maar veel belangrijker nog, aan de opstanden op het Tienanmenplein, op het Tahrirplein, op het Maidanplein. En zou er een Occupy Wall Street zijn ontstaan zonder het Zucotti Park?

De uitdagingen waar we voor staan, zijn het eerst voelbaar in de steden. Klimaatverandering, werkloosheid, migratie, verarming, vereenzaming, verkeersellende. Ze zullen in de steden hun concrete oplossing (moeten) vinden. Steden zijn interdependent, zei de betreurde Benjamin Barber in zijn boek If mayors ruled the world. Ze zijn onderling afhankelijk, en kunnen samen meer verwezenlijken dan talmende regeringsleiders op een klimaattop of een crisisoverleg na weer maar eens een vluchtelingenramp.

Kleine steden als Leuven hebben de toekomst. Ze zijn wendbaar en overzichtelijk, ze zijn divers. Ze kennen de nadelen niet, waaronder grootsteden als Brussel kreunen. Daardoor ontstaat er ruimte. Om samen te leven. Ruimte voor verbeelding ook. Voor experiment. Leuven kan een labo zijn.

Dames en heren,

In 2030 mag België opnieuw een Europese Culturele Hoofdstad aanduiden. Wij hier, wonen in een stad die tegelijk eeuwenoud (lichtjaren oud, mag ik dus zeggen) en springlevend is. Deze stad heeft in het verleden al vaak een big bang in de wereld veroorzaakt. Van Vesalius over More en Mercator tot Lemaître. Namen die even mooi allitereren als de big bang zelf.

Deze stad is ook niet alleen springlevend, met een jonge populatie die zich jaar na jaar vernieuwt. Leuven heeft de toekomst, van stamcelonderzoek tot nanotechnologie. 

Deze stad is in beweging. Ik schreef daar drie jaar geleden al een klein boekje over. De transitie, de ontwikkeling die Leuven doormaakt, zou in 2030 een big bang kunnen worden, als Leuven verkozen wordt tot Culturele Hoofdstad van Europa.

De tijd dat die titel louter de citymarketing diende en de weinig duurzame toeristische industrie met zijn citytrips en goedkope vluchten aanzwengelde, is voorbij. Steeds meer zien we dat de Europese Culturele Hoofdsteden zichzelf als stad heruitvinden op een duurzame manier, dat er aan samenlevingsopbouw wordt gedaan, aan stadsontwikkeling, dat er ruimte ontstaat voor reflectie, creativiteit en verbeelding. 

Leuven heeft de schaal én de juiste partners om dit mogelijk te maken. Met eerst en vooral een dynamische cultuursector, met de oudste, de grootste en vooral de beste universiteit van de Lage Landen (dat zeg ik niet, dat zeggen allerlei internationale rankings), met een professioneel netwerk als Leuven Mindgate en met een stadsbreed platform als Leuven 2030. Ik zie eerlijk gezegd niet meteen een andere stad in Vlaanderen waar de potentie zo groot is als hier. Ik wens het onszelf van harte toe.

Dankuwel.

Stijn Devillé"